1. Delil Bütünlüğünün Korunması (Integrity)
Toplanan dijital verinin değiştirilmediğinin ispatlanabilir olması gerekir. Bu kapsamda:
- Disk imajı birebir (bit-by-bit) alınmalıdır.
- Orijinal veri üzerinde işlem yapılmamalıdır.
- Hash algoritmaları (örneğin SHA-256) ile doğrulama yapılmalıdır.
- Write-blocker cihazlar kullanılmalıdır.
Her analiz işlemi kopya üzerinde gerçekleştirilmelidir. Orijinal delil yalnızca muhafaza edilir.
2. Chain of Custody (Delil Zinciri)
Delilin kim tarafından, ne zaman, hangi koşullarda alındığı ve kimlere teslim edildiği kayıt altına alınmalıdır. Bu kayıt zinciri:
- Yetkili personel bilgisi
- Tarih ve saat
- Teslim alma ve teslim etme imzaları
- Saklama koşulları
gibi unsurları içermelidir.
Eksik veya hatalı delil zinciri kaydı, hukuki süreçte delilin geçersiz sayılmasına yol açabilir.
3. Log Kaynaklarının Kapsamlı Belirlenmesi
Olay analizi tek bir log kaynağına dayanarak yürütülmemelidir. Çok katmanlı bir yaklaşım gereklidir.
Başlıca log kaynakları:
- Firewall ve ağ cihazı logları
- Sunucu sistem logları
- Kimlik doğrulama sistemleri (Active Directory vb.)
- Uygulama logları
- EDR/XDR kayıtları
- Bulut servis logları
Merkezi log toplama (SIEM) sistemleri korelasyon açısından kritik öneme sahiptir.
4. Zaman Senkronizasyonu ve Timeline Oluşturma
Olay analizi zaman çizelgesi (timeline) üzerinden yürütülür. Sistemler arasında saat farkı olması analiz sürecini yanıltabilir.
Bu nedenle:
- Tüm sistemlerde NTP yapılandırması yapılmalıdır.
- Log zaman damgaları normalize edilmelidir.
- Farklı zaman dilimleri dikkate alınmalıdır.
Doğru zaman analizi, lateral movement ve saldırı zincirinin tespitinde belirleyicidir.
5. Volatil ve Non-Volatil Verilerin Ayrıştırılması
Dijital deliller iki ana kategoriye ayrılır:
Volatil veri:
- RAM içeriği
- Aktif bağlantılar
- Çalışan prosesler
Non-volatil veri:
- Disk verileri
- Log dosyaları
- Yapılandırma kayıtları
Olay müdahalesinde önce volatil veri toplanmalı, ardından sistem kapatma veya izolasyon işlemleri uygulanmalıdır.
6. Minimum Müdahale İlkesi
Olay müdahalesi sırasında sistem üzerinde gereksiz işlem yapılmamalıdır. Her müdahale potansiyel veri değişimine neden olabilir.
Özellikle:
- Sistem yeniden başlatma
- Log temizleme
- Disk birleştirme
- Güncelleme çalıştırma
gibi işlemler delil kaybına yol açabilir.
7. Hukuki ve Regülasyonel Uyum
Delil toplama süreci ilgili mevzuata uygun yürütülmelidir. Türkiye’de kişisel verilerin işlenmesi ve saklanması sürecinde KVKK hükümleri dikkate alınmalıdır.
Yetkisiz erişim, çalışan verilerinin izinsiz incelenmesi veya kapsam dışı veri toplama hukuki sorumluluk doğurabilir.
Yetki, kapsam ve prosedür önceden tanımlanmalıdır.
8. Dokümantasyon ve Raporlama
Forensics sürecinde yapılan her işlem yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır:
- Kullanılan araçlar
- Çalıştırılan komutlar
- Elde edilen çıktılar
- Hash doğrulama sonuçları
Raporlama teknik, açık ve doğrulanabilir olmalıdır. Varsayımlardan ziyade kanıta dayalı analiz sunulmalıdır.
9. Araç Güvenilirliği ve Doğrulama
Kullanılan adli bilişim araçları:
- Güncel sürüm olmalı
- Test edilmiş ve doğrulanmış olmalı
- Sonuçları tekrar üretilebilir olmalı
Kritik analizlerde çapraz doğrulama önerilir.
10. Olay Sonrası İyileştirme
Delil toplama süreci yalnızca olayın tespiti için değil, güvenlik mimarisinin güçlendirilmesi için de kullanılır.
Elde edilen bulgular doğrultusunda:
- Güvenlik politikaları güncellenmeli
- Log saklama süreleri revize edilmeli
- İzleme kuralları güçlendirilmeli
- Eğitim ve farkındalık artırılmalıdır
Sonuç
Log ve delil toplama süreci teknik disiplin, metodolojik yaklaşım ve hukuki hassasiyet gerektirir.
Hatalı yürütülen bir süreç yalnızca teknik başarısızlık değil, aynı zamanda hukuki risk oluşturur.
Bu nedenle forensics faaliyetleri; standartlara dayalı, dokümante edilmiş ve denetlenebilir bir çerçevede yürütülmelidir.
İstenirse konu; SOC perspektifi, ISO 27001 uyumu veya mahkeme süreci odaklı olarak daha ileri teknik seviyede ele alınabilir.